Türkiye ile İran arasında 30 Temmuz tarihi itibarıyla süresi dolan ve boru hattı kanalıyla yıllık ortalama 10 milyar metreküp doğalgaz alımını öngören mutabakatın 5 sene daha uzatılması masaya geldi.
Kısa bir zaman diliminde ilgili prosedürlerin tamamlanması ve Doğubayazıt noktasından ülkeye giriş sağlayan hat üzerinden doğalgaz sevkiyatının sürdürülmesi öngörülüyor. Anka’dan Olcay Aydilek‘in konuştuğu sektör temsilcileri, “Türkiye ve İran, anlaşmanın sona ermesinden belli bir süre önce ‘Bu anlaşmayı uzatmıyoruz’ dememişlerse, anlaşma otomatik olarak 5 yıl daha uzar. Bu madde de uygulamaya girmiş ve otomatik uzatma devreye alınmış olabilir” değerlendirmesini aktardı.
Türkiye, hem imalat sektöründe hem de konutların ısıtılmasında ağırlıklı biçimde doğalgaz kaynağını kullanıyor.
Tüketim miktarı ise yıllık ölçekte 55-60 milyar metreküp bandında seyrediyor. Ülke, doğal gaz ihtiyacının büyük kısmını ithalat yoluyla, boru hatları üzerinden gaz veya sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) biçiminde temin ediyor.
Türkiye, boru hatları vasıtasıyla Rusya ve Azerbaycan sınırlarından da doğalgaz alımı gerçekleştiriyor.
ANLAŞMA 1996 YILINDA İMZALANDI, 2001’DE GAZ ALIMI BAŞLADI
Türkiye’nin ana tedarik noktalarından biri olan İran ile yapılan 25 senelik doğalgaz sözleşmesinin süresi 30 Temmuz’da tamamlandı.
İran ile Türkiye arasındaki Doğal Gaz Alım-Satım Anlaşması, 8 Ağustos 1996 tarihinde Tahran’da imza altına alındı. Bu çerçevede inşa edilen ve yaklaşık 1.491 kilometre uzunluğa sahip olan Doğu Anadolu Doğal Gaz Ana İletim Hattı, Doğubayazıt’tan başlayarak Erzurum, Sivas ve Kayseri güzergahından Ankara’ya ulaşıyor. Söz konusu hat, bir ayrım noktasıyla Kayseri ve Konya üzerinden Seydişehir’e kadar uzanıyor.
Boru hattı mekanizması, Haziran 2001 sonu itibarıyla gaz alımına hazır hale getirildi ve 10 Aralık 2001 tarihinde İran cephesinden gaz alım süreci başladı. Türkiye, 2001 yılında yürürlüğe giren metin kapsamında İran’dan boru hattı vasıtasıyla senede yaklaşık 10 milyar metreküp doğal gaz ithal etmekteydi.
ANLAŞMA OTOMATİK 5 YIL DAHA UZAYABİLİR
Türkiye’nin İran ülkesinden doğalgaz almasını kapsayan sözleşmenin 5 sene daha uzatılması konusu netleşme aşamasına geldi.
Bölgesel arz emniyeti ve iç pazar tüketimi bakımından hayati bir kaynak sayılan İran gazına dair işlemlerin kısa sürede nihayete erdirilmesi ve boru hattından gaz akışının sürmesi bekleniyor.
Sektör temsilcileri, doğalgaz alım satım metninde kritik bazı maddelerin yer aldığına dikkat çekerek, “Türkiye ve İran, anlaşmanın sona ermesinden belli bir süre önce ‘Bu anlaşmayı uzatmıyoruz’ dememişlerse, anlaşma otomatik olarak 5 yıl daha uzar. Bu madde de uygulamaya girmiş ve süre uzatımı gündeme gelmiş olabilir” açıklamasını yaptı.
Temsilciler, İran’ın kimi dönemlerde kış şartlarında gaz akışını kısa süreli olarak kesintiye uğratmasına rağmen Türkiye adına kritik bir tedarikçi pozisyonunda bulunduğunu, boru hatlarıyla yapılan ithalatın hem arz güvenliği hem de sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) seçeneğine kıyasla maliyet avantajı taşıdığını dile getirdi.
DÖRDÜNCÜ SIRADA YER ALDI
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından yayımlanan 2025 yılı doğal gaz piyasası raporu verilerine göre, geçtiğimiz yıl yüzde 36,27’lik oranla en yüksek gaz ithalatı Rusya’dan sağlandı.
İran, 7,7 milyar metreküp ithalat miktarı ve yüzde 13,2’lik pay ile dördüncü sırada konumlandı. 2025 yılındaki ithalat tablosunda Azerbaycan ikinci, ABD ise üçüncü sırada yer aldı.
